Duurzame verandering in de praktijk

Écht duurzame verandering bereik je niet met ‘quick fixes’. Bij Operation Education zeggen we ook wel: we hebben kathedralen te bouwen. Grootse bouwwerken die tijd kosten om zo groots te worden, maar uiteindelijk de volgende generaties dienen. Maar hoe ziet zo’n verandering er nu uit in de praktijk? In deze blog geven we drie prachtige voorbeelden van schoolleiders die eerder Expeditie Leiderschap volgden en nu voorleven in hun omgeving, die bouwen aan het onderwijs van de toekomst. Schoolleiders die hun onderwijs helemaal inrichten volgens hun bedoeling.

Mirthe Kamphuis

Mirthe is bestuurder van Tarcisius, een vso-school in Nijmegen. Als je ons al langer volgt of zelf uit de buurt van Nijmegen komt, weet je dat dit een voorbeeldschool is, waar iedereen graag wil zijn. De leerkrachten willen er graag zijn, de leerlingen, de ouders, de buurtbewoners. En onderwijsprofessionals komen graag langs om te kijken hoe ze het daar doen. Ook vanuit Operation Education nemen we onze deelnemers van Expeditie Leiderschap en School voor het Leven graag mee naar deze school, waar Mirthe Kamphuis en Frank Saris leiding aan geven. De school is als een magneet voor alles en iedereen. En dat is bijzonder, want een paar jaar geleden was Tarcisius ‘het afvoerputje van Nijmegen’.

Onderwijs en leven komen samen

Mirthe voelde zich als leerling niet gezien en begrepen en juist die ervaring vormt tot op de dag van vandaag de bron van haar missie: het verschil maken voor kinderen die dreigen vast te lopen of uit beeld te verdwijnen. In haar werk als leerkracht, intern begeleider, beleidsmedewerker en nu schoolleider werkt zij al jaren aan onderwijs dat kinderen met hun hele zelf tot ontwikkeling laat komen. Operation Education en Expeditie Leiderschap gaven haar daarbij niet het startpunt, maar wel taal, verdieping en de moed om haar visie groter en zichtbaarder te maken.

Tarcisius ontwikkelde zich tot een rijke leef- en leeromgeving, waarin onderwijs en leven samenkomen. Met een open schoolplein en dagelijks ontbijt, een schoolbedrijf, zomeractiviteiten en gezamenlijke ervaringen zoals het Tarcisius Festival en een reis naar Parijs – iets dat voor deze doelgroep niet vanzelfsprekend is. Zo is de school een plek geworden waar leerlingen niet alleen leren voor hun toekomst, maar het leven zelf al dagelijks oefenen, in en met de wereld waarvan zij deel uitmaken.

“Elke nieuwe stap die ik zette, ontstond niet uit ambitie, maar uit urgentie. De innerlijke missie om het verschil te maken voor kinderen die vastliepen, uitgesloten werden of dreigden te verdwijnen uit beeld.” – Mirthe Kamphuis

De transformatie van binnenuit aansturen

Annette komt niet uit het onderwijs. (Eerder was zij wethouder en raadslid in Hilversum en leidinggevende bij de Politie N-H). Dat is voor haar een van de grootste redenen om deel te nemen aan Expeditie Leiderschap (EL). Annette: “Ik zie dat jullie [bij Operation Education (OE)] op een andere manier kijken naar onderwijs. Een manier waarvan ik vermoedde dat die goed aansluit bij het Spaarnesantse. En dat doet het! Het is voor mij heel interessant om te zien hoe mensen die wel zijn ‘opgegroeid’ in het onderwijs reageren op de bredere beelden die OE aanbiedt en hier gesprekken over te hebben. Het geeft me inzicht in hoe ze gevormd zijn en hoe ze kijken naar verandering en hoe ik kan bijdragen aan die verandering. Verandering komt namelijk van binnenuit en als bestuurder ben ik degene die ze dat steuntje in de rug mag geven.”

“Ik heb er daarom ook voor gekozen om te starten met de Leergang voor Teams van Operation Education. In een viertal sessies komen mensen met diverse functies van de scholen samen om het te hebben over onze bedoeling van onderwijs. Ik vind het belangrijk om ons perspectief te verbreden, want hoewel er al veel mooie dingen gebeuren, zijn er veel meer invalshoeken die je kunt gebruiken in onderwijs.” Daarnaast staan de bijeenkomsten van School voor het Leven van Operation Education in de academie van Spaarnesant. Zo hoopt Annette ze te stimuleren hun blik nog verder te verbreden en ze te helpen nieuwe woorden en beelden te vinden bij waar ze heen willen met hun onderwijs.

Het leven ervaren

Maar Mirthe haar impact reikt verder dan haar eigen school en opende – samen met haar team – met een recent initiatief ook de harten van heel onderwijsland. Om haar manier van zien, denken en doen diep te verankeren in de organisatie, laat ze medewerkers ook deelnemen aan Expeditie Leiderschap. Zo deden in 2024/2025 Renske Albers (inmiddels adjunct-directeur) en Libert Link (onderwijs-zorgcoördinator) mee.

Libert, afkomstig uit Bosnië, haakte aan op de droom van een collega om met leerlingen te gaan hiken, waarna het idee ontstond om dit in Bosnië te doen. Voor Mirthe belichaamde deze tocht waar onderwijs over moet gaan: een fysieke en mentale uitdaging die leidt tot echte gemeenschapsvorming, verbondenheid en persoonlijke groei. Het werd een rituele ervaring waarin leerlingen niet alleen leren over het leven, maar het daadwerkelijk ervaren. Van die reis is inmiddels een film gemaakt: Geef ze bergen. Deze film leidde tot volle zalen en geïnspireerde reacties uit alle hoeken van het onderwijs: “Dit is pas onderwijs!” is een veelgehoorde reactie.

“We hebben nieuwe verhalen, werkwijzen en systemen nodig. Moedige keuzes. Bezielde bestuurders die radicaal anders organiseren.” – Mirthe Kamphuis

De cirkel rond

Mirthe maakt de cirkel mooi rond. Waar zij eerst leerde van Operation Education, leren nieuwe deelnemers van Expeditie Leiderschap nu van haar. Ze opent zo de deuren van haar school voor andere onderwijsprofessionals. Er is een continue uitwisseling. We leren van en met elkaar.

Stephan Haukes

Ook Stephan Haukes is schoolleider in Nijmegen, namelijk van Aventurijn, vso-school van de Aloysius Stichting. Stephan was deelnemer aan de allereerste lichting Expeditie Leiderschap. De aftrap van de eerste Expeditie vond plaats bij Wings Agora, de eerste (en toen nog enige) Agora-school van Nederland, in Roermond. Stephan zag dit en zei: “Dit wil ik ook op mijn school” (toen nog het Montessori College Nijmegen). Binnen no-time had hij een nieuw Agora-concept opgezet in Nijmegen. Ook van dit proces is een film gemaakt, waar veel anderen van hebben kunnen leren.

Stephan: “Wat me vooral inspireerde van het Agora-concept, was het plezier dat er vanaf spatte op die units doordat er vertrouwen was in elkaar en in het levensecht leren en ontwikkelen.”

Omarm de chaos

Toen het Montessori College Nijmegen eenmaal in goede banen liep, is Stephan bij Aventurijn gaan werken. Ook hier implementeerde hij het Agora-concept. En met succes! Tegen de verwachting in, want Agora en vso … dat was toch helemaal geen match? Maar Stephan transformeerde deze traditionele school tot middelpunt van de samenleving. Het gebouw dat inmiddels eigendom is van de school, huist allerlei werkplaatsen van bedrijven, waar de leerlingen kunnen leren. Deze plek biedt alternatieve leerroutes en zorgt ervoor dat mensen zonder diploma toch een vak leren en een plek krijgen in de samenleving. En ook híer is onlangs een film over uitgekomen: Omarm de chaos.

Sterk verbonden

Net als Mirthe zorgt ook Stephan ervoor dat zijn visie zich diep wortelt in de organisatie en dat later collega’s zijn rol kunnen overnemen. Zijn collega’s Tülay Tan en Ronald Wester volg(d)en Expeditie Leiderschap en Stephan zelf is ook nog altijd sterk verbonden met Operation Education. Zo leidt hij weleens een Onderwijsvragensessie voor teams en ontvangt hij onze groepen op zijn school om hen te vertellen over zijn manier van zien, denken en doen. Stephan: “In de nabije toekomst kunnen we dat nóg beter gaan faciliteren. We zijn ons gebouw namelijk aan het renoveren en ombouwen naar een ontmoeting- en verbindingsplek waar iedereen welkom is.”

Lenny Voets

De derde persoon in dit rijtje is misschien een minder bekende naam, maar maakt net zo’n grote impact. Lenny deed mee aan Expeditie Leiderschap in cohort 7, wat haar enorm inspireerde. “Ik zie mijn deelname aan Expeditie Leiderschap als de wortels van de boom die ik nu neergezet heb. Er is zoveel uit voortgekomen. Ik vond het Agora-concept van Jan Fasen heel inspirerend, maar voor onze school net te vergaand. Ik zag zelf nog een heel andere variant voor me, waarin we samen met een vo-school een ‘campus-stroming’ zijn begonnen, waarin leerlingen van alle niveaus samen, op hun eigen manier aan thematisch onderwijs werken. Dat hebben we nu gerealiseerd.” Lenny nam samen met haar collega Michelle Evers deel aan Expeditie Leiderschap. “We vonden het zo waardevol dat we besloten de lessen die wij geleerd hadden te delen met alle leerkrachten die daar klaar voor waren. Ze hebben zelf een ‘Expeditie met lef’ hiervoor opgezet.

“Mislukken is zoveel leuker dan nooit proberen.” – Lenny Voets

Eigen LVS

En alsof het de normaalste zaak van de wereld is, ontwikkelde ze met haar team ook nog een eigen leerlingvolgsysteem (LVS). Gewoon, omdat ze voelde dat dat de bedoeling was. Dit systeem omvat alle informatie over ieder kind op één plek. Ze hebben het zo ontwikkeld dat ieder kind op z’n eigen manier en tempo kan werken aan doelen en dat de kerndoelen tegelijkertijd aan de achterkant afgevinkt kunnen worden. Leraren voeren waar en wanneer ze willen hun observaties in over de leerlingen in dit systeem. Het systeem houdt de voortgang bij en draait er aan het einde van de periode een verslag uit. Dit maakt administratie weer zinvol voor de leerkrachten, want ze krijgen er iets voor terug, waardoor ze het ook als minder werkdruk ervaren. Het is door en voor leerkrachten gemaakt.

Een uitgebreider verhaal over Lenny lees je in deze blog.

Deel jouw verhaal

Dit zijn slechts drie voorbeelden van al het moois dat al gebeurt. Heb jij ook zo’n inspirerend verhaal? Dan komen we graag met je in contact! Jouw manier van voorleven en de impact die je daarmee maakt, mag gezien worden. Zonder twijfel inspireert het anderen om ook vanuit hun bedoeling te gaan werken. Samen geven we vorm aan het onderwijs van de toekomst!