Maaike Honig: “Laten we ons leiden door het kind of het systeem?”

Maaike Honig is ib’er/kwaliteitscoördinator op basisschool De Globe, onderdeel van Stichting Spaarnesant. Vanwege haar passie voor vrijeschoolonderwijs en haar nieuwsgierigheid naar het reguliere onderwijs, besloot ze om mee te doen met de Leergang De Bedoeling in de Praktijk, die Operation Education verzorgt voor teams. De 4 sessies van de Leergang gaven haar vele inzichten en nóg meer liefde voor de kinderen en hun ontwikkeling.

Maaike werkte 20 jaar lang in het vrijeschoolonderwijs en daar voelde ze zich enorm thuis. Toch was ze ook nieuwsgierig naar het reguliere onderwijs. Het vroegselecteren, de standaardisatie, de disbalans tussen praktisch en theoretisch aanbod en andere zaken die voortkomen uit systeemdenken, hielden haar bezig. “Het systeem is niet langer houdbaar”.

Inmiddels werkzaam voor Stichting Spaarnesant, sprak de vooruitstrevendheid haar aan (denk aan stoppen met de doorstroomtoets). “Ik werk hier nu 2 jaar. Vanuit die interesse in ‘uit het systeem stappen’ volgde ik ook Operation Education al langer. Dus toen de Leergang De Bedoeling in de Praktijk werd aangeboden via de Spaarnesant Academie, leek dat me de aangewezen kans om meer te leren over hoe het systeem zo is ontstaan.”

“We mogen echt kritischer zijn op wat we doen in het belang van het kind versus wat het systeem van ons vraagt.”

Vast in het systeem

Maaike: “Aan het begin van de eerste sessie had ik voor mezelf opgeschreven: ‘Leidt het kind ons of leidt het systeem ons?’. Ik geloof dat de vrijeschoolpedagogiek hier antwoord op heeft, hoewel ook die scholen vastzitten in het systeem. Door de Leergang ben ik beter gaan inzien dat veel scholen – ook vrijescholen – vastzitten in het systeem van toetsen en normeringen. Het feit blijft dat we kinderen al veel te vroeg indelen in een ‘hoger’ of ‘lager’ niveau en dat ze prestatiedruk ervaren. Met steeds meer kinderen die uitvallen, is dit echt zorgelijk te noemen.”

Kind versus systeem

“Persoonlijk vond ik de Onderwijsvragensessie die we deden heel interessant en waardevol. Dat gaat echt over de praktijk. We keken per thema naar de historie, de voor- en nadelen en welke alternatieven er zijn. Dat vond ik zo inspirerend, dat ik de sessie ook met mijn eigen team heb gedaan. Mijn collega’s vonden het heel motiverend. Vooral omdat we echt weer met de inhoud bezig waren en ze het gevoel kregen dat ze daardoor weer eigenaarschap terugkregen.

Dat is naar mijn idee precies waar de crux zit: waar staat de professionaliteit van de leerkracht centraal en waar laat je je leiden door het systeem? Uit onderzoek blijkt dat de invloed van de leerkracht nog altijd van grote invloed is op de leerresultaten van het kind. We mogen dus meer vertrouwen op onze professionaliteit. Men moet wakker worden geschud: ‘ík ben aan zet’. We mogen kritischer zijn op wat we doen in het belang van het kind versus waar het systeem ons leidt en vasthoudt.”

“Als de invloed uiteindelijk groot genoeg is, zal het systeem kantelen, dat weet ik zeker.”

De macht van de uitgeverijen

“Waar ik onvoldoende van op de hoogte was, was de macht van de uitgeverijen. Hoe commerciële partijen het toetssysteem domineren en wat er wel en niet in de wettelijke opdracht staat vanuit de overheid. Daar schrok ik best van. Hier heb ik mijn collega’s ook in meegenomen tijdens mijn presentatie over het onderwijssysteem. En dat wekte verbazing!”

Wereld A versus wereld B

Iets wat ook sterk is blijven hangen bij Maaike, is de metafoor van ‘wereld A en wereld B’, waarbij wereld A vooral gericht is op systemen en meetbaarheid en wereld B op leven als ecosysteem. Maaike: “Tussen twee sessies kregen we een opdracht waarbij we na moesten gaan tijdens onze werkzaamheden op school of we in de dagelijkse praktijk in wereld A of B leven. Ik kwam tot de conclusie dat veel van wat we doen begrensd wordt door wereld A.

Het liefst verblijf je in wereld B, waar je meer kunt doen wat goed is voor het kind of de groep kinderen. Maar dat levert vaak wrijving op, want het systeem beperkt ons grotendeels in wat we echt te doen hebben, door klaslokalen, groepsgrootte, inspectiedruk, schooltijden, focus op cognitie, etc. Maar wij zijn het systeem! Dus als de invloed uiteindelijk groot genoeg is, zal het systeem kantelen, dat weet ik zeker.”

“Laten we van alle scholen weer oefenplaatsen maken voor de samenleving: scholen voor het leven!”

Vormen voor een onbekende toekomst

“Het feit blijft dat we niet weten hoe de toekomstige maatschappij eruitziet en wat dat van onze kinderen vraagt. De maatschappij is voortdurend aan verandering onderhevig. Het is wat mij betreft daarom des te belangrijker dat we kinderen opvoeden tot volwassenen die flexibel zijn, creatief kunnen denken en in staat zijn om om te gaan met verandering en ethische en morele kwesties. Die gemeenschapszin kunnen versterken. Op jonge leeftijd indelen op niveau en kijken naar gemiddelden helpt hier niet bij.”

Hoofd, hart, handen

Waar te beginnen? Maaike: “Ik denk dat leren met hoofd, hart en handen een (van de) oplossing(en) is. Nieuwe kennis door je lichaam laten lopen. Onderwijs waar je wilskracht ontwikkelt, leert doorzetten en omgaan met tegenkrachten. Een mens is meer dan cognitie. En ieder mens ontwikkelt zich in zijn/haar eigen tempo. Ontwikkeling verloopt niet via gemiddelden.

Scholen zouden meer vrijheid moeten hebben om aan te kunnen sluiten bij wat kinderen nodig hebben, bij wat deze tijd van hen vraagt. Als een kind cognitief minder sterk is, kan het op jonge leeftijd al wel andere talenten ontdekken. Als we dat allemaal zo zouden doen, is er ook geen ‘hoger/lager’ meer. We hebben immers alle talenten nodig. Laten we van alle scholen weer oefenplaatsen maken voor de samenleving: scholen voor het leven!”

Een quote van Rudolf Steiner sluit hier mooi op aan:

“De vraag is niet wat de mens moet kunnen en weten teneinde zich in de bestaande sociale orde te kunnen voegen, maar wel: wat er in aanleg in de mens aanwezig is en in hem ontwikkeld kan worden. Pas dan kan de opgroeiende generatie de maatschappij steeds opnieuw met nieuwe kracht verrijken.”

Bewustzijn

Al met al vond ik de Leergang heel waardevol en goed georganiseerd. Er waren afwisselende werkvormen en goede betrokkenheid bij de dagelijkse praktijk. Ik vond het ook heel behulpzaam dat we werkten aan de hand van Theory U. Door samen ‘door de U te gaan’ word je je bewust dat er geduld, begrip en concrete actie nodig is om tot verandering te komen. Verder is het gewoon heel goed om je bewust te worden van het systeem en te weten hoe het is ontstaan, hoe frustrerend dat ook kan zijn. Maar ik hoop dat iedereen die dit leest zich weer realiseert waarvoor je het doet: de kinderen. Laat je door hen leiden. Daar hebben ze recht op.”

Meer weten?

Wil je meer weten over de Leergang De Bedoeling in de Praktijk? Lees dan meer op de betreffende webpagina, andere blogs of neem contact met ons op. We helpen je graag verder.