De kracht van een OVS: iedereen wordt gehoord

We hebben 18 nieuwe Onderwijsvragen! Nieuwe vragen die ons niet meer loslieten en die we middels onderzoek binnenstebuiten gekeerd hebben. Deze nieuwe vragen zijn een uitbreiding op de 21 al bestaande vragen waarover je kunt lezen in het Onderwijsvragenboek en op het Online Platform. De nieuwe vragen worden ook onderdeel van de Onderwijsvragensessies. Maar hoe en waarom wérkt zo’n sessie nu eigenlijk? Wat is de impact en het effect van met elkaar de vragen vastpakken als team? Dat vertellen Stef van Wickeren en Daniëlle Kuip, ontwerpers en begeleiders van de Onderwijsvragensessies, je in deze blog.

De Onderwijsvragensessies (OVS) zijn ontstaan omdat er bij teams behoefte was aan een werkvorm rondom de vragen uit Het Onderwijsvragenboek dat uitkwam in 2019. Stef: “Er was door ons team enorm veel onderzoek gedaan naar deze vragen, naar de voor- en nadelen en de alternatieven. En we merkten de enorme impact die ze hadden op onderwijsprofessionals. Het leek ons goed om teams daar ook met elkaar mee aan de slag te laten gaan en te laten ervaren hoeveel ruimte het uiteindelijk geeft in je denken.”

“Een OVS is een werkvorm die voor iedereen toepasbaar is.”

Wat is een Onderwijsvragensessie?

Stef: “Een OVS kan op twee manieren worden opgezet: een sessie waarin je als team met elkaar aan de slag gaat met de vragen, met voorafgaand een inspiratiesessie van Claire Boonstra die de vragen de nodige context geeft, door ook de systeemverandering te duiden. Of een langere OVS waarin je eerst dieper ingaat op vragen als ‘Wie ben ik en wat vind ík belangrijk? Wat zijn míjn drijfveren?’, om vervolgens met de onderwijsvragen aan de slag te gaan.

Tijdens de sessie kiest iedereen een vraag om daar in groepjes over in gesprek te gaan en onderzoek te doen naar de achtergronden. Samen ga je daarover sparren: wat zijn de voor- en nadelen hiervan? Kun je alternatieven bedenken? Dat schrijft ieder groepje op een groot vel papier. Vervolgens plakt iedereen in de groep accenten (stickers) bij antwoorden die zij persoonlijk belangrijk vinden. Aan het einde wordt alles naast elkaar gezet, worden verbanden gelegd en kijk je als groep naar welke stappen je kunt nemen.”

Waarom doen we wat we doen?

Daniëlle kwam in 2023 in aanraking met Operation Education en de Onderwijsvragensessies en vond het in één woord geweldig. Daniëlle: “Ik was heel blij dat ik een organisatie had gevonden die mijn gevoel kon vertolken, die vragen stelde over het systeem. Toen Stef me vroeg of ik zelf als begeleider deze sessies wilde begeleiden, hoefde ik daar niet lang over na te denken. Ik vind het heel tof om te bevragen waarom we doen wat we doen. In het onderwijs, maar ook in het leven algemeen. Ik vind het heel waardevol dat ik dat nu mag doen met groepen.”

“Een OVS maakt impact, zonder te sturen.”

Wat maakt een OVS waardevol?

Daniëlle: “Wat het voor mij zo waardevol maakt, is dat het een werkvorm is die voor iedereen toepasbaar is. Zowel op scholen die net beginnen met dit soort vragen te stellen, als op scholen die al verder zijn in dat proces. Iedereen stapt op zijn eigen niveau in. Iedereen geeft namelijk zijn eigen antwoorden en draagt individueel iets bij. Dat maakt ook dat het iedereen iets te bieden heeft. Je kunt het met elkaar hebben over kleine, concrete stappen die je al direct kunt uitvoeren. Maar je kunt ook op een dieper niveau kijken naar een vraag en plannen maken voor de lange termijn. En doordat je op het einde alles naast elkaar legt, zie je dat alles samenhangt. Je ziet ieders perspectief en leert dat wat de een een voordeel vindt, voor de ander een nadeel is, en dat dat er allemaal mag zijn. Het biedt overzicht in waar je als team staat en waar je naartoe wilt.”

Stef: “Voor mij is dat de impact die een sessie maakt, zonder dat het stuurt. Het is oordeelloos; er zit geen plan achter. De uitkomst is volledig in handen van de deelnemers. Op basis van een gemeenschappelijke nieuwsgierigheid naar een onderwerp, kiezen ze een vraag. Het brengt zo mensen bij elkaar die anders misschien niet met elkaar spreken en het brengt een heel ander gesprek op gang.”

Een OVS brengt energie

Daniëlle: “Een Onderwijsvragensessie geeft altijd energie in de groep! In het begin zijn deelnemers soms wat afwachtend of is er wat weerstand (‘Hè, alweer een studiedag’). Maar zodra ze met de vragen aan de slag gaan, verdwijnt dat. Ze voelen dat het iets van hén is en gaan er volledig in op. Alle gevoelens, ideeën en gedachten krijgen een plek.” Stef vult aan: “Ja, een OVS biedt maximaal ruimte. Je kunt jezelf in principe iedere vraag stellen en daarmee aan de slag gaan. Wij als begeleider zijn erbij als spaceholder, om alles in goede banen te leiden, en om de deelnemers te stimuleren in hun denkproces en de gesprekken.”

“Als je ergens wil komen, moet je eerst besluiten om niet meer te zijn waar je nu bent.”

De resultaten van een OVS

Er zijn een aantal belangrijke inzichten die tijdens iedere OVS aan het licht komen. Stef: “Deelnemers ontdekken dat er meer ruimte is dan dat ze denken. De ongeschreven regels worden blootgelegd. Dit leidt vaak ook tot het inzicht dat verandering zit in het bestaande te bevragen en te stoppen met wat niet meer dienend is. ‘Als je ergens wil komen, moet je eerst besluiten om niet meer te zijn waar je nu bent.’ Collega’s komen er dan achter dat ze het op fundamenteel niveau meer met elkaar eens zijn dan ze van tevoren dachten. Én dat ze meer bereid zijn om het anders te gaan doen.”

Daniëlle: “Inderdaad. Het is een bevestiging van de richting en je komt erachter dat er wél ruimte is om op basis daarvan keuzes te maken. Veel leraren voelen zich machteloos, gevangen in het systeem. Maar door het systeem op deze manier te bevragen, leer je dat er opties zijn om het anders te doen en dat die verantwoordelijkheid helemaal bij jezelf ligt.”

Iedereen wordt gehoord

Stef: “Een van de belangrijkste dingen van een OVS is in mijn opzicht dat de uitkomsten van iedereen zijn. Ook de stem van de minderheid wordt gehoord. Uit alle lagen van de organisatie brengen collega’s hun perspectief in. Dat is heel verhelderend en richtinggevend.

Soms leidt het ook wel tot verwarring, als alles even wordt opgeschud. Teams vragen zich af hoe ze nu verder moeten. In het nagesprek, dat ik en de andere begeleiders altijd voeren, geven we daar richting aan: hoe integreer je dit in je bestaande processen? Voor teams die daar écht mee aan de slag willen, bieden we als vervolgsessie de Eigen Antwoordensessie (EAS). In de EAS krijg je handvatten aangereikt en ga je in groepjes met elkaar aan de slag om de plannen concreet in de praktijk te brengen.”

Daniëlle sluit af: “Vragen stellen is essentieel voor iedere verandering. Dus heb je een nieuw koersplan te schrijven of wil je even stilstaan bij of je nog de dingen doet zoals ze bedoeld zijn? Dan is een OVS daar een ideale werkvorm voor.”

“Uit alle lagen van de organisatie brengen collega’s hun perspectief in.”

Ook een OVS met jouw team?

We komen graag bij je langs! Neem vrijblijvend contact op om de mogelijkheden te bespreken.

Over Stef

Stefs kracht ligt in het concreet maken van ideeën en principes voor het onderwijs. Zo begon hij in 2005 een nieuw concept: Campus Columbus. Binnen Operation Education gaf hij mede vorm en uitvoering aan Expeditie Leiderschap en diverse sessies voor teams. Zijn doel: onderwijs zonder ongemak zoals prestatie(werk)druk en verveling. Operation Education is voor hem een manier om teams op weg te helpen naar het onderwijs waar zij als team van dromen.

Over Daniëlle

Als docent in het vo (Religie, Levensbeschouwing en Filosofie) was Daniëlle al bezig met de vraag hoe het anders kan. Hoe we een leeromgeving kunnen creëren waarbij ieders talent – van zowel kinderen als onderwijsprofessionals – centraal staat. Als verbinder tussen visie en praktijk, probeert ze dat werkelijkheid te maken. Onder andere als projectleider binnen ‘Leve het Onderwijs’ en binnen Operation Education als begeleider van Onderwijsvragensessies.