Annette Wolthers: “Het onderwijs mag zelfbewuster zijn”

Om het juiste te doen voor iedereen, is er veel nodig. Het is daarom goed om perspectieven van buiten naar binnen te halen en die te gebruiken om te kijken naar de bedoeling van ons onderwijs. Annette Wolthers, sinds 2023 bestuurder van stichting Spaarnesant, erkent dat én brengt haar handelen mooi in lijn met die gedachte. Dit schooljaar startte ze zelf met Expeditie Leiderschap, samen met haar de bovenschoolse IB’er van Spaarnesant – toevallig, want ze wisten het voor de start nog niet van elkaar. Tegelijkertijd liet zij het team van Operation Education een Leergang voor Teams verzorgen voor een twintigtal pioniers en nieuwsgierige onderwijsprofessionals binnen de Spaarnesant Academie, waarin veel aandacht is voor het teruggaan naar de bedoeling. Annette: “Grotere veranderingen teweegbrengen kost tijd en moeite, dus laten we vanuit nieuwsgierigheid nu aan de slag gaan!”

Annette: “Om te veranderen moeten we in elk moment kijken naar wat nú nodig is, wat de kinderen nodig hebben en hoe we dat met z’n allen kunnen vastpakken. Wat mij betreft is het niet genoeg om slechts kleine stapjes te maken of tactisch te schakelen. Als we het onderwijs willen transformeren, hebben we te kijken naar wat niet klopt en ervoor te gaan.”

Zo is Annette bestuurder van een van de scholen die bewust besloot te willen stoppen met de doorstroomtoets : “Dat besluit hebben we niet lichtzinnig genomen; daar zijn jaren aan denkwerk en voorbereiding aan voorafgegaan. Vanuit de overtuiging dat de combinatie van functies die de doorstroomtoets heeft gekregen niet deugt én dat het niet goed is voor kinderen, hebben we de ouders indertijd de keuze gegeven om hun kind de toets al dan niet te laten maken. Wij denken dat het onderwijs beter wordt als je breder naar de ontwikkeling van kinderen kijkt en de toetsen minder leidend maakt.”

“Ik vind het lesgeven echt een vak. Mensen in het onderwijs mogen veel meer gaan staan voor hun eigen professie.”

De transformatie van binnenuit aansturen

Annette komt niet uit het onderwijs. (Eerder was zij wethouder en raadslid in Hilversum en leidinggevende bij de Politie N-H). Dat is voor haar een van de grootste redenen om deel te nemen aan Expeditie Leiderschap (EL). Annette: “Ik zie dat jullie [bij Operation Education (OE)] op een andere manier kijken naar onderwijs. Een manier waarvan ik vermoedde dat die goed aansluit bij het Spaarnesantse. En dat doet het! Het is voor mij heel interessant om te zien hoe mensen die wel zijn ‘opgegroeid’ in het onderwijs reageren op de bredere beelden die OE aanbiedt en hier gesprekken over te hebben. Het geeft me inzicht in hoe ze gevormd zijn en hoe ze kijken naar verandering en hoe ik kan bijdragen aan die verandering. Verandering komt namelijk van binnenuit en als bestuurder ben ik degene die ze dat steuntje in de rug mag geven.”

“Ik heb er daarom ook voor gekozen om te starten met de Leergang voor Teams van Operation Education. In een viertal sessies komen mensen met diverse functies van de scholen samen om het te hebben over onze bedoeling van onderwijs. Ik vind het belangrijk om ons perspectief te verbreden, want hoewel er al veel mooie dingen gebeuren, zijn er veel meer invalshoeken die je kunt gebruiken in onderwijs.” Daarnaast staan de bijeenkomsten van School voor het Leven van Operation Education in de academie van Spaarnesant. Zo hoopt Annette ze te stimuleren hun blik nog verder te verbreden en ze te helpen nieuwe woorden en beelden te vinden bij waar ze heen willen met hun onderwijs.

Gaan staan voor ons vak

Annette: “Ik hoop dat alles bij elkaar ervoor zorgt dat die andere manier van zien, zijn en doen veel meer ‘common ground’ wordt bij ons in de organisatie. Dat we nadenken over hoe we het onderwijs zo goed mogelijk kunnen vormgeven, zodat een kind zich op alle fronten ontwikkelt en zich daar goed bij voelt. Ik vind het lesgeven echt een vak. Mensen in het onderwijs mogen veel meer gaan staan voor hun eigen professie. De pedagogische relatie gaat veel verder dan het volgen van methodes en het afnemen van toetsen.”

“De mensen zijn superbelangrijk. Zíj gaan de pedagogische relatie aan met de kinderen, zíj creëren het onderwijs.”

Kracht in samen doen

Annette: “Er gebeuren een hoop mooie dingen op onze scholen. Zo is er bijvoorbeeld een school met een ‘groep 9’, die de overgang naar het vo makkelijker maakt. Ook is er een school met een startklas voor peuters. Toch zouden we nog meer van elkaar kunnen leren en elkaar versterken. Daar werken we hard aan.

Als bestuurder ga ik bij alle scholen langs en heb ik gesprekken met allerlei professionals. We praten over wat ze zien bij de kinderen, wat hun dromen zijn, waar ze trots op zijn en waar ze mee zouden willen stoppen. Daar komen allerlei persoonlijke dingen uit, maar tegelijkertijd zie je dat die wensen heel collectief zijn. De collega’s zijn trots op de kinderen, het team en het onderwijs dat ze geven. Tegelijkertijd willen ze graag stoppen met toetsen, methodes volgen en de hoeveelheid administratie. Al die input neem ik weer mee bij het opstellen van onze nieuwe strategische visie (Kompas).”

Warme zakelijkheid

Annette past een bestuurdersstijl toe die zij omschrijft als ‘warme zakelijkheid’. “De mensen zijn superbelangrijk. Zíj gaan de pedagogische relatie aan met de kinderen, zíj creëren het onderwijs. Ik vind het daarom belangrijk dat zij zich prettig voelen in de organisatie en dingen doen waar ze energie van krijgen. Tegelijkertijd zit er ook een zakelijke component aan. Ik wil gaan voor kwaliteit, maar budgetten worden steeds krapper. Dat is ook de realiteit.”

“Hoe meer we de krachten bundelen, hoe meer we ook samen de politieke agenda kunnen beïnvloeden.”

Bewustzijn als stap naar verandering

Annette ziet het transformeren van het onderwijs als een maatschappelijke opdracht. Annette: “Ik denk dat we op een kantelpunt zitten. Ik zie zó veel initiatieven en ontwikkelingen – in onderwijsl én daarbuiten – die zouden kunnen leiden tot een grote verandering.

Er zitten een hoop kronkels in het systeem, waardoor de bedoeling uit het zicht kan raken. Leerlingenaantallen lijken bijvoorbeeld belangrijker te zijn geworden dan passend onderwijs verzorgen voor alle kinderen. Maar we hebben een gezamenlijke opdracht om alle kinderen een juist plekje te geven. Ik zou daarom graag meer saamhorigheid zien in het onderwijs. Zowel in het po als het vo én daartussen. Het huidige systeem is daarbij niet helpend.”

Heb lef!

Wat Annette alle andere leerkrachten en schoolleiders zou willen meegeven, is dit:
“Blijf met elkaar nadenken over hoe je zo goed mogelijk onderwijs kunt creëren voor alle kinderen, zodat ze zich op alle vlakken kunnen ontwikkelen. En vooral: heb lef om het anders te doen, als je professionele blik ziet dat de situatie daarom vraagt! Hoe meer we de krachten bundelen, hoe meer we ook samen de politieke agenda kunnen beïnvloeden. Dan overkomt het ons niet, maar zijn we als professionals zelf aan zet.”